Sanal POS seçerken bakılması gereken 9 madde

Sanal POS seçerken yalnızca komisyon oranına bakmak, işin maliyetini ve riskini eksik görmek demektir. Karar vermeden önce dokuz konuyu netleştirin: sağlayıcının banka mı yoksa Merkez Bankası'ndan izinli bir ödeme kuruluşu mu olduğu, komisyonun nasıl oluştuğu, paranın hesabınıza ne zaman geçtiği, taksit maliyetini kimin üstlendiği, 3D Secure desteği, işletmenize atanan üye işyeri kategori kodu (MCC), iade ve itiraz süreçleri, teknik entegrasyon ve sözleşmedeki sabit ücretler ile fesih şartları. Bu yazıda her birinde neyi sormanız gerektiğini sırayla anlatıyoruz. Oran ya da sağlayıcı karşılaştırması yapmıyoruz; koşullar sağlayıcıya ve işletmeye göre değişir ve sık güncellenir.

1. Sağlayıcı kim: banka mı, lisanslı ödeme kuruluşu mu?

Sanal POS'u doğrudan bir bankadan alabileceğiniz gibi, bir ödeme kuruluşu üzerinden de kullanabilirsiniz. Her ikisi de yasal çerçevenin içindedir, ama çerçeve bellidir: 6493 sayılı Ödeme ve Menkul Kıymet Mutabakat Sistemleri, Ödeme Hizmetleri ve Elektronik Para Kuruluşları Hakkında Kanun'un 13. maddesine göre ödeme hizmeti sağlayıcıları; 5411 sayılı Kanun kapsamındaki bankalar, elektronik para kuruluşları, ödeme kuruluşları ve PTT'dir (Posta ve Telgraf Teşkilatı A.Ş.). Aynı madde, bunlar dışındaki kişilerin ödeme hizmeti sunamayacağını söyler.

Kanunun 14. maddesine göre ödeme kuruluşu, Banka'dan izin almak kaydıyla faaliyette bulunabilir; Kanun "Banka" ile Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası'nı kasteder (md. 3). Merkez Bankası'nın açıklamasına göre bu düzenleme ve denetim yetkisi, 7192 sayılı Kanunla BDDK'dan devralınmış ve 1 Ocak 2020'den itibaren TCMB'ye geçmiştir.

Banka ile ödeme kuruluşu arasındaki seçim genellikle başvuru süreci, istenen belgeler, kurulum kolaylığı ve ek hizmetler (ödeme linki, hazır eklentiler, tek panelden farklı kartlarla taksit) üzerinden yapılır. Hangisinin size uygun olduğunu aşağıdaki maddelerle birlikte değerlendirin.

2. Komisyon yapısı: oranın arkasında ne var?

Teklifte görünen oran, toplam maliyetin yalnızca bir parçası olabilir. Komisyonun nasıl kurulduğunu satır satır sorun:

• İşlem başına alınan yüzde komisyonun yanında, işlem başına sabit bir ücret var mı?
• Tek çekim ile taksitli işlemlerin oranı ayrı mı? Taksit sayısı arttıkça oran nasıl değişiyor?
• Oran, paranın hesabınıza ne zaman geçeceğine (valöre) bağlı mı? Daha erken ödeme için ayrı bir oran var mı?
• Yurt dışı kartları, ticari kartlar ya da farklı kart markaları için farklı oranlar uygulanıyor mu?
• İade ve iptallerde alınan komisyon geri veriliyor mu?

Bu soruların cevabını yazılı olarak alın ve kendi satış karmanıza (tek çekim/taksit oranı, ortalama sepet tutarı) göre bir aylık örnek maliyet hesaplayın. İki teklifi ancak bu şekilde yan yana koyabilirsiniz.

3. Hesaba geçiş süresi (valör)

Kartla yapılan satışın parası hesabınıza hemen geçmeyebilir. Sağlayıcı, tutarı belirli bir süre bekletip sonra aktarabilir; buna valör ya da bloke süresi denir. Nakit akışı dar olan bir işletme için bu süre, komisyon oranı kadar önemlidir.

• Tek çekimde para kaç gün sonra hesabınıza geçiyor?
• Taksitli satışlarda tutar tek seferde mi, yoksa taksit taksit mi aktarılıyor?
• Aktarım otomatik mi, yoksa sizin talep etmeniz mi gerekiyor? Hafta sonu ve resmî tatillerde ne oluyor?
• Sağlayıcı, risk değerlendirmesi gerekçesiyle ödemeyi hangi durumlarda ek süre tutabiliyor?

4. Taksit seçenekleri ve maliyetini kim üstleniyor?

Taksit, özellikle yüksek tutarlı satışlarda kararı kolaylaştırır; ama bir maliyeti vardır. Bu maliyeti ya siz üstlenirsiniz ya da fiyata yansıtıp müşteriye ödetirsiniz. Sağlayıcıya şunları sorun: hangi kartlarla ve kaç taksite kadar satış yapılabiliyor, taksit maliyeti müşteriye yansıtılabiliyor mu, ödeme sayfasında müşteri her taksit seçeneğinin toplam tutarını görebiliyor mu?

Taksitte yasal bir sınır da vardır. BDDK'nın yayımladığı "Kredi Kartı Taksit Sınırları ve Yasakları" belgesine göre, Banka Kartları ve Kredi Kartları Hakkında Yönetmelik'in 26. maddesinin yedinci fıkrası uyarınca kredi kartıyla yapılabilecek taksit süreleri mal ve hizmet grubuna göre farklılaşır; gıda, akaryakıt ve telekomünikasyon gibi bazı harcama gruplarında ise taksit yapılamaz. Bu sınırlar Kurul kararlarıyla zaman zaman değiştiği için güncel metne bakın ve kendi ürün grubunuzda neyin mümkün olduğunu sağlayıcınıza teyit ettirin.

5. 3D Secure desteği

3D Secure, internetten yapılan kart ödemesinde kart sahibinin kimliğinin kartı çıkaran banka tarafından doğrulandığı ek adımdır. Müşteri, ödeme sırasında genellikle bankasından gelen tek kullanımlık bir kodu girer ya da işlemi banka uygulamasından onaylar. Bu adım, çalıntı kart bilgileriyle yapılan işlemleri zorlaştırır.

Sorulacaklar: sanal POS tüm işlemlerde 3D Secure ile mi çalışıyor, yoksa bazı işlemler doğrulamasız alınabiliyor mu? Doğrulamasız bir işlem sonradan itiraza konu olursa sorumluluk kimde kalıyor? Ödeme sayfası mobil cihazlarda doğrulama adımını sorunsuz gösteriyor mu?

6. MCC: işletmeniz hangi kategoride tanımlanıyor?

MCC (Merchant Category Code, üye işyeri kategori kodu), kart ağlarının işyerlerini faaliyet türüne göre sınıflandırmak için kullandığı koddur. Visa'nın üye işyeri veri standartları kılavuzu MCC'yi, işyerinin ana faaliyetini tanımlamak için atanan dört haneli bir sayı olarak tanımlar. Aynı kılavuza göre bu veri; faaliyet takibi, raporlama ve risk yönetimi gibi amaçlarla kullanılır ve her işyerine doğru MCC'yi atamak, üye işyeri anlaşmasını yapan kuruluşun (banka ya da ödeme kuruluşu) sorumluluğundadır.

Bu kod size görünmeyen bir ayrıntı gibi dursa da önemlidir. İşletmeniz gerçek faaliyetinden farklı bir kategoride tanımlanırsa, bazı işlemler kartı çıkaran bankaların risk değerlendirmesine takılabilir. Başvuru sırasında işletmenize hangi kategorinin atanacağını, birden fazla faaliyet alanınız varsa hangisinin esas alınacağını ve bu kategorinin sunabileceğiniz taksit seçeneklerini etkileyip etkilemediğini sağlayıcınıza sorun.

7. İade, iptal ve itiraz (chargeback)

Satışın geri döndüğü durumlar, sanal POS'un en az konuşulan ama en çok zaman alan tarafıdır. Üç ayrı durumu birbirinden ayırın:

• İptal: İşlem henüz hesaplaşmaya girmeden geri alınır. Aynı gün içinde mi yapılabiliyor, panelden mi, API'den mi?
• İade: Tamamlanmış bir satışın tutarı, kısmen ya da tamamen müşteriye geri gönderilir. Kısmi iade yapılabiliyor mu, taksitli satışta iade nasıl işliyor, iade için ayrı ücret var mı?
• İtiraz (ters ibraz, chargeback): Kart sahibi, işlemi kendi bankası üzerinden itiraz ederek geri ister. Size nasıl ve ne kadar sürede bildiriliyor, belge sunmak için ne kadar zamanınız var, itiraz başına ücret alınıyor mu, itiraz sürerken tutar bloke ediliyor mu?

İtiraz süreçlerinde teslimatı kanıtlayan belgeler (kargo takip numarası, imzalı teslim tutanağı, hizmetin verildiğini gösteren yazışmalar) elinizin altında olursa işiniz kolaylaşır. Bu belgeleri satışla ilişkilendirerek saklamayı baştan alışkanlık hâline getirin.

8. Teknik entegrasyon: API, eklentiler, ödeme linki

En uygun koşulları sunan sanal POS bile, sitenize ya da iş akışınıza bağlanamıyorsa işe yaramaz. Satış kanalınıza göre sorun:

• Web sitesi ya da uygulama: Belgelenmiş bir API ve test ortamı var mı? Kullandığınız e-ticaret altyapısı için hazır eklenti sunuluyor mu?
• Sitesi olmayan satışlar: Telefonda, WhatsApp'ta ya da yüz yüze anlaştığınız müşteriye ödeme linki gönderebiliyor musunuz? Linkte taksit seçeneği sunulabiliyor mu, linkin geçerlilik süresi ayarlanabiliyor mu?
• Muhasebe ve raporlama: İşlem listesi dışa aktarılabiliyor mu, hangi ödemenin hangi faturaya ait olduğu kolayca eşleşiyor mu?

Collobr, farklı banka ve ödeme kuruluşlarının sanal POS'larıyla entegre çalışır; müşterinize taksitli ödeme linki gönderebilirsiniz. CRM ve teklif modülleri de aynı platformda yer alır.

9. Sözleşme şartları: sabit ücretler, minimumlar, fesih

Sözleşmeyi imzalamadan önce, oran dışındaki bütün ücret ve yükümlülükleri tek tek okuyun:

• Kurulum, yıllık ya da aylık sabit kullanım ücreti var mı?
• Asgari aylık işlem hacmi ya da minimum komisyon şartı var mı? Hacme ulaşılamazsa ne oluyor?
• Sözleşmenin süresi ne, kendiliğinden yenileniyor mu, fesih için ihbar süresi ve cezai şart var mı?
• Sağlayıcı, komisyon oranlarını ve ücretleri tek taraflı olarak değiştirebiliyor mu? Değişiklik size nasıl ve ne kadar önce bildiriliyor?
• Sözleşme sona erdiğinde, bekleyen tutarların hesabınıza aktarılması ve olası itirazlar için ne kadar süre bloke tutuluyor?

Anlamadığınız bir maddeyi imzadan önce yazılı olarak sorun. Sözleşme metni ile satış görüşmesinde söylenenler farklıysa, geçerli olan imzaladığınız metindir.

Özet kontrol listesi

1. Sağlayıcı banka mı, TCMB listesinde yer alan bir ödeme kuruluşu mu?
2. Komisyon; yüzde, sabit ücret, taksit ve kart türüne göre nasıl kuruluyor?
3. Para hesabınıza kaç günde ve nasıl geçiyor?
4. Taksit maliyetini kim üstleniyor, ürün grubunuzda taksit mümkün mü?
5. Tüm işlemlerde 3D Secure var mı?
6. İşletmenize hangi MCC atanıyor?
7. İade, iptal ve itiraz süreçleri ve ücretleri yazılı mı?
8. API, eklenti ve ödeme linki ihtiyacınızı karşılıyor mu?
9. Sabit ücretler, minimumlar ve fesih şartları net mi?

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki ya da mali danışmanlık değildir. Güncel koşullar için sağlayıcınızın sözleşmesine ve resmî kaynaklara başvurun.